عقل و ویژگی های آن در مثنوی شریف عقل و ویژگی های
تحقیق و پژوهش : کریم حیاتی کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی
دبیر دبیرستان های منطقه شبانکاره – ( استان بوشهر )
چکیده
عقل در مثنوی شریف و حتی در پهنه ادبیات فارسی مهم ترین مسائلی است که به آن پرداخته شده است مولانا برای عقل مراتب و ویژگی های قایل است. به طوکلی عقل در مثنوی به دو دسته ممدوح و مذموم تقسیم شده است که پس از آن مولانا هر کدام را به دسته هایی دیگر و یا به عبارت بهتر با نام هایی متفاوت می خواند که از مهم ترین این نام ها و تقسیم بندی ها عقل کلی و جزوی است ؛ او عقل جزوی را شاگرد و جیره خوار عقل کلی می داند و معتقد است که عقل جزوی برای معاش است ولی عقل کلی برای معاد است او همچنین از عقل استدلالی یاد می کند و هر چند که استدلال را نکو شمرده و در جای جای مثنوی خود از آن بهره گرفته است اما اهل آن( استدلالیان ) را در جاده عرفان و سلوک ناتوان می بیند از دیگر نام هایی که ممکن است فقط تفاوت آنها در لفظ باشد می توان از عقل شریف ، عقل من لدن ، عقل عرشی و از جمله عقلهای مذموم ، از عقل تباه ، عقل فلسفی ، عقل مکسبی و ... نام برد .
البته مراتب و ویژگی های هر کدام با هم تفاوت هایی دارد. از دیگر تقسیم بندی های عقل به ذاتی و اکتسابی می توان یاد کرد که عقل اکتسابی در اثر تحصیل و علم و مدرسه به دست می آید.
مقدمه :
زبان و ادبیات فارسی بر خود می بالد که خورشیدی هشتصد ساله را به منظومه عرفانی ادبیات و فرهنگ جهان تقدیم نموده است. دریایی که هر قطره اش در صدف دل های مشتاقان مرواریدی گران بهاست ، آیینه ای که پرتو تمام اندیشه های عرفانی را به بشر تابانیده و دست هر دردمندی را گرفته و پله پله تا ملاقات خدا برده است. او و مثنوی گران مایه اش در عین شهرت چه بسیار زوایایی دارند که هنوز ناشناخته مانده اند و شناخت هر چه بیشتر آن شگفتی بیشتری در پی دارد.
از جمله مباحث و مفاهیمی که در دریای مثنوی قابل تأمل و درنگ است بحث عقل است چرا که در طول تاریخ شعر و فرهنگ فارسی همواره معرکه نظرات مختلف ، متفاوت و متضاد اندیشمندان ، شعراء و دیگر کسان بوده است. عقل در ادب فارسی موجودی با ابعاد متفاوت گاه ستوده شده و گاهی مورد مذمت قرار گرفته است و از آنجا که مولانا به این مقوله توجهی خاص داشته و در هر فرصت سمند را در این سرزمین رانده است. بایسته و شایسته به نظر رسید تحقیق و پژوهشی هر چند ناقص پیرامون آن در مثنوی صورت گیرد.
برای دیدن متن کامل ادامه مطلب کلیک کنید