گروه زبان و ادبیات فارسی استان بوشهر

عنوان مقاله : بهترین روش آموزش انواع متمم ( اسم – قید – فعل )

چکیده:

      فعل ها به گذرا و ناگذر و در نتیجه جملات به دو جزئی و سه جزئی و چهار جزئی با اجرای مختلف تقسیم می شود . یکی از اجزای اصلی ، متمم فعل است که با متمم قیدی و متمم اسم اشتباه می شود . برای شناخت انواع متمم ابتدا باید اجزای اصلی جمله با توجه به فعل ، آموزش داده شود . دانش آموز با شناخت فعل هایی که متمم فعل دارند، متمم فعل را خواهد شناخت. متمم های دیگر اگر قابل حذف باشند ، قیدی هستند و اگر با حذف آنها جمله مبهم شود ، متمم اسم هستند .

مقدمه :

متمم یعنی تمام کننده و کامل کننده .در کتاب زبان فارسی دبیرستان از سه نوع متمم ( فعل ، قید و اسم ) صحبت شده است . دانش آموز حتی اگر اطلاعات دانشی فراوان از این نوع متمم ها داشته باشد ، در حین کاربرد و تشخیص آنها دچار شک و تردید می شود .

دانش آموز برای ورود از این دریچه های کوچک ولی مهم جمله، باید شناخت در قسمتی از کل ساختمان جمله و اجزای آن داشته باشد . تا بتواند مسیرهای اصلی را طی کند . در غیر این صورت برای باز کردن این گره ها از کلید مناسب بهره مند نخواهد شد .

آموزش امر تدریجی است . زمانی که در مراحل اولیه از فعل جمله اطلاعات کافی کسب شود ، به راحتی اجزای اصلی جمله شناخته    می شود و در این میان مهمان های ناخوانده ( مثل قیدها ) نیز چهره می گشایند .

نمودارهای نمایش دهنده ی اجزای اصلی سازنده ی جمله ها هستند که به طریق عملی اجزای اصلی را در خود نشان می دهند و قیدها را از خود می رانند . تدریس همه ی این مراحل نیاز به استفاده از نمودار دارد . نمودار ها در واقع همان کارهای یک آزمایشگاه دقیق علمی را برای دانش آموزان انجام می دهند .

طریقه ی آموزش جمله و اجزای آن

به دانش آموزان تاکید می کنیم که برای شناخت جمله باید به فعل توجه کنند. فعل را به گذرا و ناگذر تقسیم می کنیم . چند فعل ناگذر را مثال می آوریم .( با استفاده از تابلو یا پاورپوینت ) و از گروه های دانش آموزان می خواهیم برای هر کدام یک جمله مثال بزنند . با آوردن مثال ها بر روی تابلو، دانش آموزان به این تعریف دست می یابند که فعل ناگذر از فاعل ،گذر و برروی چیز یا فرد دیگری عمل نمی کند و یا تأثیر         نمی گذارد .

انواع فعل های گذرا به مفعل و متمم و مسند و .... را این گونه یادآوری می کنیم:

ابتدا جدول هایی را از هر نوع فعل در اختیار گروه های دانش آموزان قرار می دهیم و از آن ها می خواهیم ، آن فعل ها را حفظ کنند و سپس از یکدیگر بپرسند و به این ترتیب کاملاً به خاطر بسپارند که به عنوان مثال ، فعلِ « است » گذرا به مسند است و یا  فعلِ « ترسید » حتماً به متمم نیاز دارد و ... سپس با مثال های بسیار ساده که از جانب دانش آموزان بیان می شود، اجزای جمله آموزش داده می شود . با این مثال ها از دانش آموز انتظار  می رود مفهوم گذرا بودن را کاملاً بفهمند .

در این میان می توان از دانش آموزان کمک گرفت . از دو دانش آموز دعوت می کنیم در مقابل دانش آموزان جملات نوشته شده را نمایش دهند . به عنوان مثال :

« فاطمه کتاب را به مریم داد.»

اگرکتاب یا مریم حذف شود ، کار دادن انجام نمی گیرد . پس فعل دادن علاوه بر مفعول به متمم نیاز دارد .( در تمام این موارد می توان از نمودارها که به پیوست ارسال می شود کمک گرفت.)

دانش آموز با شناخت انواع فعل ها به نتایج زیر دست خواهد یافت .

1 – فعل هایی را که نیاز به متمم فعل دارند ، خواهد شناخت .

2 – فعل هایی را که نیاز به متمم فعل ندارد ، خواهد شناخت .

نکته : به دانش آموزان تاکید می کنیم که اگر فعل به متمم فعل نیاز داشت، فقط با یک حرف اضافه  خاص می آید و اگر با دوحرف اضافه بیاید، دو معنی متفاوت دارد .

سوال می کنیم : ترسید ... ؟        پاسخ دانش آموز     : از

            :پی برد ... ؟                                       : به

           :پرداخت ... ؟                                        : به

و اگر با دو حرف اضافه بیاید معنی های متفاوت دارد .

از ... آموخت = یادگرفت

به ... آموخت = یاد داد

برای درک بیشتر، از افعال ناگذر مثال هایی می نویسیم و از طریق مقایسه مطلب را بیشتر توضیح می دهیم . با آوردن فعل های ناگذر در جمله های مختلف ثابت می کنیم که فعل  ناگذر چون با حرف های اضافه مختلف می آیند و در هر مورد معنی آن ها تغییر  نمی کند ، به متمم فعل نیاز ندارد .

مثال : فاطمه به کلاس رفت . / فاطمه تا کلاس رفت . / فاطمه از کلاس رفت . /

متمم قید و متمم اسم    

با شناخت فعل هایی که به متمم نیاز دارند و کنار گذاشتن متمم چنین فعل هایی ، بقیه ی متمم ها یا متمم قیدی هستند و یا متمم اسم .

متمم قید :

اگر متمم از جمله حذف شود و در معنی خللی وارد نشود ، آن متمم، قید خواهد بود .

از گروه های مختلف دانش آموزان می خواهیم با فعل هایی که از گروه فعل های ناگذر و گذرا به مفعول می دهیم جملاتی بسازند . که در آن ها متمم وجود داشته باشد . مثال هایی را انتخاب می کنیم که متمم قیدی داشته باشد و آنها را بر روی تابلو می نویسیم .

« علی در صبح پنجره را باز کرد . » و سپس متمم را حذف می کنیم ← علی پنجره را باز کرد.

در جمله ی دوم اجزای اصلی وجود دارد و جمله مبهم نیست . نمودار جمله را رسم می کنیم و می بینیم که متمم قید از فیلتر نمودار         می گذرد  و در آن جایی ندارد . ( از نمودارهایی که در اختیار بچه ها قرار داده ایم استفاده می کنیم.)

متمم اسم :

اگر متممی را از جمله حذف کنیم و در معنی جمله خللی وارد شود یا متمم فعل است و یا متمم اسم . دانش آموزان فعل هایی را که به متمم نیاز دارند کاملاً می شناسند . ( البته ما این اطمینان را در آن ها ایجاد می کنیم . )بنابراین در جمله ای که فعل به متمم نیاز ندارد ، قطعاً یکی دیگر از اجزای جمله مثل نهاد ، مفعول  ، متمم ، مسند و ... ارتباط نامرئی با این متمم دارند که اجازه ی جدا شدن آنها را از جمله نمی دهند .

با بچه ها شروع به کشف آن منبع اتصال می کنیم .

این بار بهتر است از فعل های ربطی استفاده کنیم و مثالهای را بر تابلو بنویسیم.

آشنایی باعلوم قرآنی مفید است .

سوال از دانش آموزان : فعل جمله گذرا است یا ناگذر ؟         پاسخ : گذرا

             :گذرا را به چه جیزی ؟                       : به مسند

             : آیا این فعل به متمم نیاز دارد ؟                     : خیر

           

متمم این جمله، متمم فعل نیست. از دانش آموز سوال می کنیم چه نوع متممی است ؟ معمولاً اکثریت بدون اندیشه خواهند گفت :                        « متمم قیدی است. »

در این جا معلم و یا بعضی از دانش آموزان مستعد بلافاصله سوال می پرسند :« پس چرا  با حذف متمم جمله مبهم است ؟» با مشخص شدن این ابهام، برای دانش آموزان توضیح می دهیم که آشنایی نیز مانند بعضی فعل ها با یک حرف اضافه ی خاص می آید و به متمم نیاز دارد و چون آشنایی اسم است، به آن « متمم اسم » می گویند. در این مرحله از دانش آموزان می خواهیم که آشنایی یا آشنا را در جمله های مختلف به کار ببرند .

مثال : حسین با علی آشناست .

       : من خواهان آشنایی با دانشمندان معاصر هستم .

با این مثال ها دانش آموز پی می برد که آشنا و آشنایی همیشه با « با » می آید. از دانش آموز سوال می کنیم که کلمات زیر با چه حروف اضافه ای همراه هستند .

معلم : رسیدگی ... ؟            دانش آموز : به

        : مراجعه ... ؟                                   : به

        : تسلط...؟                                       : بر

        :دقت ... ؟                                       : در

       :مهارت ... ؟                                    :در

 این جا نیز از  نمودارهایی که در اختیار دانش آموزان است ، مثال آورده می شود که در آن متمم های اسمی در کنار گروه های اسمی در نمودار قرار می گیرند .

نتیجه گیری :

     برای شناخت متمم ها باید فعل ها و در نتیجه اجزای اصل جمله شناخته شود و دانش آموز ارتباط متمم ها را با فعل و اسم ها تشخیص دهد و به نیاز فعل ها و بعضی از اسمها به متمم ها پی ببرد . در این میان اگر جمله متممی وجود داشته باشد که با هیچ یک از اجزای جمله ارتباطی نداشته باشد، متمم قید است. برای تدریس همه این موارد نمودارها یک وسیله کمک آموزشی مناسب هستند.

 



ارسال در تاريخ 86/12/21 توسط گروه زبان و ادبیات فارسی

اسلایدر

دانلود فیلم